Bu qiziq

ҚРИМ-КОНГО ИСТИМАСИ

Арбовирус инфекцияларининг ичида энг кўп тарқалгани Қрим-Конго геморрагик истимаси бўлиб, кўп ҳолларда ўлим билан тугайди.

Бу касаллик бошқа арбовирус инфекциялари сингари лаборатория шароитида бемордан вирус ажратиб олиш ва серологик реакциялар ёрдамида махсус антиген ва антителаларни аниқлаш йўли билан ташхисланади. Ушбу инфекция қўзғатувчиси паст ҳароратга ўта чидамли, юқори ҳароратда эса тез ўлувчан бўлади. Касаллик иксодов каналарининг чақиши ёки каналарни қўл билан эзиб ўлдириш орқали юқади. Иксодов каналарининг арбовирусларни  ташиши наслдан-наслга ўтиши мумкин.

Вояга етган каналарнинг асосий манбаи қишлоқ хўжалик ҳайвонлари бўлса, бу каналарнинг ёш (личинка ва нимф) даврларидаги ташувчилари майда сут эмизувчилар (сичқонсимон кемирувчилар, юмронқозиқлар, типратикон, қуён ва бошқалар) қушлар ва судралиб юрувчилар ҳисобланади.

Ҳозирги вақтда иксодов ва аргасов каналарнинг 10 тури аниқланган. Вирус уй ва ферма ҳайвонларида, айниқса майда шохли ҳайвонлар: отлар, туялар ҳамда шу турдаги ҳайвонларда кўпроқ учрайди.

Бу инфекция соғлом одамга сўйилган уй ҳайвонларининг қони орқали юқади. Республиканинг деярли барча ҳудудлари арбовирус инфекцияси бўйича эндемик ҳисобланади. Охирги йилларда эндемик ҳудудлардаги табиий ўчоқларнинг фаолланиши кузатилмоқда. Касалликка катталар ва болалар бирдай чалинадилар. Беморларнинг асосий қисмини 15 ёшдан 60 гача бўлган фаол ёшдаги инсонлар ташкил этади. 

Одамлар касалликни асосан каналардан, шунингдек, уй ҳайвонларидан юқтирадилар.  деҳқонлар, чўпонлар, ветеринарлар,  қўй ва эчкилар жунини олувчиларда касаллик кўпроқ учрайди.

Қрим-Конго геморрагик истимасининг клиникаси бир неча босқичларда кечади. Вирус кириб бориши билан касалликнинг яширин даври бошланади. Бу давр бир неча соатдан бошлаб, 2-7 кунгача давом этади. Яширин даври муддати организмга кириб келган вирусларнинг миқдорига боғлиқ. Вирус қанчалик кўп миқдорда кирса, яширин даври шунчалик қисқа бўлади.

Касалликнинг бошланғич даври бир неча соатдан 3 кунгача, авж олиш даври эса 2-4 кунгача давом этади. Соғайиш даври касалликнинг асоратларига боғлиқ бўлиб, у ўртача 2-3 ҳафта ва ундан ортиқ вақтни ташкил этади.

Бу касалликка қарши курашнинг муҳим чора-тадбирлари касаллик манбасини аниқлашга, ўз вақтида зарарсизлантирилишига ва  касаллик юқтирувчи йўл ва омилларни бартараф этилишига қаратилади. Молхона, оғилхона, лой қилинган деворлар кана кўпайиши учун яхши шароит ҳисобланади.

А.АБДУМАЖИТОВ,
Республика Саломатлик институти Фарғона филиали директори.

Ҳаётимнинг ўттиз йилдан ортиқроқ вақтини жамоа хўжалигида деҳқончиликка бағишладим. Ер билан тиллашишнинг ўзига яраша қийинчилик ва машаққатлари бор. Пахта пайкалларини ёмғир ёғиб турганда ҳам суғориш палласи бўлади. Йиллар ўтган сари белимда оғриқ пайдо бўлиб, тобора аҳволим оғирлаша бошлади. Чимён сиҳатгоҳида даволандим. Бу сиҳатгоҳнинг суви инсондаги таянч ҳаракатларини даволашда бебаҳо малҳам. Шифобахш маъданли сув олдида ҳар қандай чет элнинг қимматбаҳо дориси ўтаверсин. Саломатлигим тиклангач, пиёда юришни одат қилдим. Уйим билан иш жойимнинг оралиғи 6,5 километр. Ҳар куни 13 километр йўл юраман. Пиёда юришни гашти бор экан. Асаблар тинчланиб, кўнгил хотиржам тортаркан. Бел, оёқ оғриғидан буткул халос бўлдим.

Табобат илмининг бобокалони Абу Али ибн Синонинг ёзишича, ловия буйрак, кўкрак ва ўпка учун яхши. Унинг бир тури-боқило-йирик ловия ҳам бор. Буни энг яхшиси семиз, оқ ранглиси бўлиб, энг ёмони янгисидир. Сабаби дам қилиш хоссаси бор. Лекин яхшилаб қайнатилса, дам қилиш хусусияти кетади. Ҳазми суст бўлади. Йирик ловиянинг пўсти олингандан кейин иккига айириб, қуюқ суртма қилиб сочга суртилса, уни юмшоқ қилади. Йирик ловия пўсти билан бирга ишлатилса, юздаги доғни, сепкилни, қизил қонталашни кетказади, рангни яхшилайди.
Чиндан ҳам халқ табобатида ловия гули дамламаси буйрак, пешоб халтаси хасталикларида, юрак-қон томир тизими (қон босими ошганда, юрак кучсизланганда), қандли диабетда, бод сингари касалликларида ишлатилган.
Ловиянинг пишган дони, пояси, пўсти, немис халқ табобатида ҳам буйрак хасталигида, қандли диабетда ишлатилган, ловия тозалаш, тошларни нуратиш, пешоб ҳайдов таoсири бор.
Ловияни ортиқча истеъмол қилиш мумкин эмас. Меъёрини билиш керак.
Ҳа, ловиями, лавияни ким билмайди, дерсиз. Бироқ, ҳамма ҳам бу буйракни эслатувчи ўсимликнинг шифобахш хусусиятларини билавермайди.
Ловиянинг 200 га яқин тури бор. Ловия дони таркибида ҳаёт учун зарур бўлган маъданлар ва дармондорилар мавжуд. Хуллас, ловия кўҳна замонлардан ҳам ғизо, ҳам шифо сифатида ишлатилиб келинмоқда.

 

"Cho`chqa grippi" deb atalayotgan o`tkir respirator kasallikto`satdan tana haroratining ko`tarilishi, nafas yo`llarining yallig`lanishi, holsizlanish, tananing junjikishi, aksirish kabi klinik belgilar bilan boshlanadi. Mutaxassislarning fikricha, mazkur virus gibrid virus hisoblanib, parranda, cho`chqa va inson gripplari genlarining qo`shilishidan paydo bo`lgan. Bu virus odamdan odamga havo-tomchi va maishiy-muloqot yo`li bilan yuqishi mumkin. Kasallik aksariyat hollarda yo`talganda, aksirganda, umumiy idish-tovoqlar va gigienik vositalardan foydalanganda yuqadi.
Cho`chqa grippi 2009 yilning mart-aprel oylarida Meksika davlatida boshlanib, hozirda dunyoning 20 ga yaqin davlatlarida qayd etildi va ayrim hollarda odamlarning o`limiga sabab bo`lmoqda.
Kasallik - gripp va o`tkir respirator kasalliklarga o`xshash klinik belgilar, ba`zi hollarda ko`ngil aynishi, ich ketishi bilan kechadi. Bu grippga qarshi vaksinalar hali ishlab chiqilmagan.
Grippning bu turi termik ishlov berilgan go`sht va go`sht mahsulotlari orqali yuqmaydi. Lekin xom go`shtga ishlov berilayotganda virusning yuqish ehtimoli bor. Kasallikning oldini olish uchun shaxsiy gigiena qoidalariga rioya qilish zarur. Ya`ni, qo`llarni tez-tez sovunlab yuvish, ko`p suyuqlik iste`mol qilish kerak.
Epidemiya davrida uyushgan jamoalarda (maktab, bog`cha, konsert zallari ish joylari, kino-teatrlar, umumiy transport vositalarida) dokadan tikilgan niqob taqish tavsiya qilinadi. Xonalarni vaqti-vaqti bilan shamollatib, pollarni xloraminli eritma bilan artish tavsiya etiladi.
Cho`chqa grippi kasalligiga o`z vaqtida davo-choralari qilinmasa, o`pka, miya pardasi, quloq va boshqa a`zolarning o`tkir yallig`lanishi kabi og`ir asoratlar qoldirishi mumkin.
Kasallik alomatlari kuzatilsa, darhol shifokorga murojaat qiling. O`z bilganingizcha har-xil turdagi dori vositalarni qabul qilmang. Kasallikka chalinmaslik uchun badantarbiya bilan muntazam shug`ullanish, to`g`ri va sifatli ovqatlanish, ochiq havoda sayr qilish, iqlimga mos kiyinish muhim ahamiyatga ega.